İslam dininin ilk ibadet mekânları Araplar tarafından inşa edilmiş, kare veya dikdörtgen yapı
formları ile toplu ibadetler için uygun görülen avlulu plan şemaları şeklindedir. Zamanla kapalı
mekânlar oluşturularak kullanım ihtiyaçlarına göre şekillenmiş ve şimdiki haline kadar gelmiştir.
Anadolu’da cami mimarisi dönemsel olarak farklı tasarımlarda karşımıza çıkmaktadır (Kuban,
2011).
Selçuklu Dönemi Orta Anadolu camilerinde en belirgin ayırıcı özellik ahşap kolonlar ve düz
üst örtü ile açıklık geçilmesidir. Bu dönemlerde camilerin taşıyıcıyla dengelenebilmesi için çok
ayaklı sistem tercih edilmiştir (Şekil 1-a) (URL-1). Erken Osmanlı dönemlerinde ise kapalı
mekânların yer yer kare plan şeması üzerine tek kubbe ile şekillendiği görülmektedir. İç mekânda
açıklık oluşturmak amacı ile kubbenin taşıyıcılarla birlikte genişletilmeye çalışıldığı örnekler de
bulunmaktadır (Şekil 1-b) (URL-2).
a b c
Şekil 1. (a) Sivas Divriği Ulu Cami, (b) İznik Yeşil Cami, (c) Bursa Ulu Cami
Erken dönem Osmanlı camilerinin tek kubbe kullanılan döneminden sonra küçük açıklıklarda
ve çok sayıda kubbeli cami denemeleri yapılmış olup ulucamiler de dahi örneklerine
rastlanılmaktadır (Şekil 1-c) (URL-3). Ulucamilerden sonra gelen Osmanlı klasik dönem camileri,
mimarinin kare formdan çıkarak kıble yönünde uzaması ve iki kubbeli cami formu oluşturması
şeklinde devam etmektedir (Şekil 2-a) (Aydın ve Büyükşahin, 2017).
(a) (b)
Şekil 2. (a) II. Beyazıt Şifahanesi Külliyesi, (b) Edirne Selimiye Cami
Klasik dönemden sonra Osmanlı camileri Mimar Sinan’ın eserleri ile kendi kimliğini
oluşturmuş olup erken dönemdeki ''kare form üzerine kubbe'' mantığının üst ve ileri versiyonları
görülmüştür. Yükseklik ve büyük açıklıklar geçmeye elverişli yapı mimarisi Osmanlı dönemi
camilerinin önemli bir tasarım kriterini oluşturmaktadır (Şekil 2-b) (URL-13). Osmanlı döneminden
sonra bir süre Türkiye Cumhuriyeti Dönemi camileri Mimar Sinan camilerinin birer tekrarı şeklinde
devam etmiş aynı form ve plan şeması malzeme değişikliğine rağmen korunmak istenmiştir.
20.yydan sonra ise yapı malzemesindeki esneklik ve geniş kullanım imkânları ile değişik form ve
strüktürlerde cami tasarımları ortaya çıkmaktadır. (Şekil 3) (Aydın ve Büyükşahin, 2017).
(a) (b) (c)
Şekil 3. (a) Kınalıada Cami, (b) Dolakay'ın Kocatepe Camisi için Önerisi, (c) Ankara Batıkent Cami
Camiler geçmişten bugüne dönemsel ve bölgesel olarak farklı plan şeması ve değişik plan
tiplerinde inşa edilmiştir. Bölgenin genel kültürü, coğrafi konumu, yapı malzemesi imkânı,
teknoloji, iklim vs. gibi etkenler camiler arasında büyük tasarım farkları oluşturan etkenlerdir
(Duysak, 2000).
  Deprem, Çağdaş Cami, Plan Tipleri, Yapısal Düzensizlik, Modern Cami, Strüktür, Taşıyıcı Earthquake, Contemporary Mosque, Plan Design, Structural Irregularity, Tarihi Camiler, Cami Modelleri, Modelleme