Betonarme yapıların deprem etkisindeki hareketleri incelendiğinde yapının plan ve kesit
şemaları üzerinde düzenli bir taşıyıcı sisteme sahip olmaları sürdürülebilirliklerinde önemli bir
faktör oluşturmaktadır. Düzensiz binalar, depreme karşı performansı iyi olmayan bina olarak
tanımlanabilir ve tasarımda göz ardı edilen düzensizlikler sebebiyle binaların kararlı yapısı bozulur,
yatay kuvvetlere karşı savunmasız hale gelir (İlerisoy, 2019). Bu sebeple olabildiğince düzensizliğe
sebep oluşturacak tasarımlardan ve uygulanmalardan kaçınmak gerekir. Binaların deprem etkileri
altındaki davranışlarının belirlenmesinde ve deprem güvenliklerinin değerlendirilmesinde ise
Deprem yönetmelikleri yönlendirici teknik şartnameler olup plan düzleminde (A) ve Düşey
Düzlemde (B) gerçekleşen düzensizlikleri tanımlamaktadır. Türkiye’nin güncel deprem
yönetmeliğindeki düzensizlik tanımları ise aşağıdaki gibidir (Şekil 10) (TBDY, 2018);
A1 Düzensizliği (Burulma Düzensizliği); iki deprem kuvvetinin birbirine dik gelerek yapının
herhangi bir yerindeki en büyük ortalama göreli ötelemesinin aynı doğrultudaki en küçük göreli
ötelemesine oranının 1/2'den fazla olması durumudur.
A2 Düzensizliği; Yapının döşemesindeki boşluklu geçişlerin yapının toplamına oranının 1/3'ten
fazla olması durumunda döşeme süreksizlikleri olarak adlandırılabilecek bozukluklar
oluşmaktadır.
A3 Düzensizliği; Plandaki her iki aksta oluşturulan çıkmalar yapının yüzey alanından %20 fazla ise
yapıda düzensizliklere neden olmaktadır.
B1 Düzensizliği (Dayanım Düzensizliği-Zayıf Kat); Yapının alt etkili kesme alanın üst etkili
kesme alanına oranı 0.8'den düşük olanlar için geçerli olan düzensizliklerdir.
B2 Düzensizliği (Rijitlik Düzensizliği-Yumuşak Kat); Birbiri ile aynı doğrultuda gelen iki
deprem yükünün katlar arasında farklı dayanımlarda dengelenmesi durumudur. Alt ve üst
kattaki göreli kat ötelemesi oranının 2'den fazla olması durumudur.
B3 Düzensizliği; Taşıyıcı sistem düşey elemanların düzensiz şekilde yerleştirilmesinden
kaynaklanan bozuklulardır.
(a) (b)
Şekil 10. Yönetmeliğe göre yatayda (a) ve düşeyde (b) oluşan kat düzensizlikleri şeması
Cami yapılarında tasarımcıların kendi dilini oluşturma çabası, yapının üst örtüsünde ve
cephesinde farklı sistem ve şekil tercihleri ile kendini göstermektedir. Kare, dikdörtgen, belirsiz
şekilli veya değişik geometrik şekiller üzerine oturtulan yapı tasarımları, birbirinden farklılık
gösteren taşıyıcı sistem kurguları ile inşa edilerek çeşitli yapı formlarını oluşturmaktadır. Bu
bağlamda 1999 Marmara depremi sonrasında inşa edilmiş, yüksek riskli deprem bölgesindeki
camiler hakkında literatür taramaları yapılarak yapı hacimleri, plan şemaları ve üst örtü tipleri
bilgilerine ulaşılmıştır. Bu modern camiler içerisinden farklı plan kurguları üzerine oturtulan;
onikigen plan şekli ile Marmara İlahiyat Cami, sekizgen plana sahip Kudüs Cami, dairesel plan
şeması ile Yeşil Vadi Cami, değişken geometrik şekillerde inşa edilmiş olan Sancaklar Cami,
Akçakoca Cami, Gaziemir Sultan Cami ve Hacı Mehmet Gebizli Camileri incelenmiştir. Ayrıca
kare plana sahip olmasına rağmen taşıyıcı sistem ve cephe malzemesi kararları ile birbirinden
farklılık gösteren GOSB Cami, Şakirin Cami, Semazen Cami tasarımları hakkında veriler
toplanmıştır. Seçilen bu 10 caminin Türkiye deprem yönetmeliğinde belirtilen yatayda ve düşeyde
bulunan düzensizlik durumlarına göre incelenerek tablolar oluşturulmuştur
Kudüs Cami Analizi
Balıkesir’de inşa edilen caminin mimarisi Müslüman âlem için çok önemli olan ve Arapların
ilk kubbeli camisi şeklinde tasarlanan Kudüs’teki Kubbet-ül Sahra cami ile birebir aynı yapılmıştır.
İç-dış mimari özellikleriyle Kudüs kültürü ve İslam âleminin etkilerini taşıyan caminin yapımı
2019’da bitmiştir. Kudüs cami, Kubbet-ül Sahra’nın 22x9’luk küçültülmüş şekliyle inşa edilmiş ve
yapının taşıyıcı malzemesi betonarme olarak tercih edilmiştir. Yüksekliği 15.6 metredir ve minaresi
17,5 metre yüksekliğe sahiptir.
Plan şeması açısından düzgün sekizgen forma sahip olup planda simetri ve rijitliği
yakalamıştır.İç mekânda kadınlar mahfili asma kat üzerinde yer almaktadır. Asma kat düşey taşıyıcı
elemanlar ile kirişleme yaparak kolon boylarını farklı yüksekliklerde kestiğinden dolayı düşeyde
deprem düzensizliği başlığında incelemeye alınmıştır. Doğal taş kaplaması ve çini kaplamalar ile
cephe tasarımı açısından Kubbet-ül Sahra camisi’nin mimari görünüşüne benzemektedir (Tablo 9)
(URL-10).
Sezen, T.N., ve ark., Uluslararası Doğu Anadolu Fen Mühendislik ve Tasarım Dergisi / International Journal of
Eastern Anatolia Science Engineering and Design (IJEASED)
(2021) 3(1):89-116
110
Tablo9. Kudüs Camisinin Analiz Tablosu

KUDÜS CAMİ (Balıkesir Karesi /2019)
Caminin Plan Şeması	Düzgün Sekizgen Tip Plan Şeması
Caminin Üst Örtü Tipi	Kubbe Üst Örtü Tipi
Cephede Etkin Malzeme Çeşidi	Doğal Taş Cephe Kaplaması
Taşıyıcı Sistem Tipi	Betonarme Taşıyıcı Sistem
Deprem Faktörüyle İncelenmesi	A2 Düzensizliği- Döşeme Düzensizliği	Yapıda ana mekân düz tabanlı olduğu halde hanımlar mahfili oluşturmak amacı ile ara kat yapılmıştır. Bu yüzden kirişleme kubbenin alt kısmında kesintiye uğramıştır. Plan şemasına göre yapının büyük bir bölümünü oluşturan boşluk kat planının 1/3 oranından büyük olduğu için yapıda döşeme süreksizliği gözlenmektedir.
A3 Düzensizliği- Planda Çıkıntılar Olması Durumu	Bina ana mekânında çıkıntılar bulunmamaktadır.
B1 Düzensizliği- Komşu Katlar Arası Dayanım Düzensizliği (Zayıf Kat)	Ana mekânda hanımlar mahfili kolonları ile zemin kat kolonlarının yükseklikleri aynı olarak gözlenmektedir. Ancak kolonlar hanımlar mahfili döşemesine kiriş yapmış olup buradaki düşey taşıyıcıların boyunun kısa olduğu gözlenmiştir. Bunun zayıf kat sorununa sebep olabileceği düşünülmektedir.
B2 Düzensizliği-Komşu Katlar Arası Dayanım Düzensizliği (Yumuşak Kat)	Hanımlar Mahfili ile ara kat oluşturulduğu için zemin kat ile üst kat arasında dolu-boş farkı oluşmaktadır. Yumuşak kat sorununa sebep olabileceği düşünülmektedir.
B3 Düzensizliği-Düşey Eleman Süreksizliği	Yapıda düşey eleman süreksizliği gözlenmemiştir.

  Deprem, Çağdaş Cami, Plan Tipleri, Yapısal Düzensizlik, Modern Cami, Strüktür, Taşıyıcı , Tarihi Camiler, Cami Modelleri, Modelleme, Camilerin Deprem Davranışı, Kudüs Cami