1.GİRİŞ
Schenk’e göre bir mimari projenin tasarım süreci; hazırlık evresi, esas yaratıcı evre ve üretim evresi olmak üzere 3 aşamadan oluşmaktadır (Schenk, 1991). Hazırlık evresinde bir projenin eskizler üzerinden genel inceleme ve denemeleri yapılmaktadır. Olgunlaşmaya başlayan deneyimlerin mekân analizleri ve sentezleri ile netleştirilerek somutlaştırıldığı aşama esas yaratıcı evreyi tanımlamaktadır. Tasarımcılar bu süreçte eskizler, grafik analizleri, kolaj çalışmaları, 2 ve 3 boyutlu bilgisayar sunumları, farklı disiplinlerden veriler ile maketleri kullanırlar. Son olarak üretim evresi olan yapının uygulamaya dönük teknik çizimlerinin ve detay çözümlerinin yapıldığı aşama gelmektedir. Bu süreç yapı inşası için gerekli tüm grafik çizimleri ve her türlü bilgi temsillerini kapsamaktadır (Yücel, Gürer, 2005). Tasarım sürecinin sonucunda, yapılan görselleştirme, mimarın hayalinde canlandırdığı soyut mekân kurgusunu somut bir şekilde çevresine aktarabilmesini sağlayan çeşitli temsillerden yararlanmaktadır. Yapılan görselleştirmeler için tercih edilen temsiller perspektif eskiz çalışmaları, grafik analizleri, diyagramlar, üç boyutlu animasyonlar, maketler vb. olarak çeşitlenmektedir (Porter,1979).
Temsil kelime anlamı olarak simgeleme, betimleme, niteleme, yeniden anlatım, benzerlik, eşdeğer ifade, yerine kullanım gibi çeşitli kavramlara karşılık gelmektedir. Bununla birlikte Akın (1986), temsil kavramına açıklık getirerek farklı gruplarda anlamlar yüklemiştir. İlk tanım; karakter, sembol ya da benzer şeylerle tasvir etmek anlamındadır. Dolayısıyla bir temsilin ifade edilebilmesi için örnek alınan bir model ya da minyatür olmalıdır. İkinci tanım ise akılda canlandırma eylemi ile tasvir etmek ve sunmaktır. Bu durumda temsil, herkesçe kabul görmüş dış temsiller (mesela yazılı anlatım, grafikler, resimler, maketler vb.) aracılığıyla sunularak somutlaştırma yapılmaktadır (Akın, 1982).
Mimari temsil, bir tasarımcının fikir ve hayallerini akıl dışındaki farklı bir ortamda deneyimlemesine imkân sağlamaktadır. Çoğunlukla mimari temsilin anlamı elle veya bilgisayar üzerinden çizimler ile yapılması şeklinde olsa dahi maketler, hologramlar, animasyonlar gibi farklı kullanım alanlarını da içeren geniş bir yelpazeyi kapsamaktadır (Porter, 1979). Mimarların bu tip temsilleri tercih etmelerinin sebepleri; gerçek nesnelerin sembolleri ile farklı ortamda kurgulanan mekân oluşumlarının rahat deneyim imkânı sağlaması, mimarların tasarımlarını küçük ölçekte ele alarak bütüncül bir değerlendirme ve ölçüm imkânı bulabilmeleri, projenin yapım aşamasına geçmeden önce statik veya görsel oranının deneyimlenmesi, temsillerin sosyo-kültürel bir alt yapı ile hazırlanarak mimara sunum imkânı sağlaması, sanat tarihi ve mimari kompozisyonu bütün olarak aktarmaya imkân tanıması, temsillerin sadece mimaride değil farklı meslek gurupları ya da kamuoyu ile bir bağ kurarak iletişim sağlama aracı olarak görülmesidir (Yücel, Gürer, 2005).
Temsillerin kullanım amaçları göz önüne alındığında mimarlar tarafından en çok tercih edilenlerin maketler ve minyatürler olduğu görülmektedir. Kurgulanan tasarımın, somut bir ortamda tasvir edilmesi, mimarın muhataplarını farklı hayaller içerisine girmekten kurtarır ve önlerine değerlendirmeye açık bir gerçeklik sunar.
Maket, Fransızca kökenli bir kelime olup ‘’maquette’’ sözcüğünden dilimize geçmiştir ve “mimarlıkta, sanayide ve bazı sanat dallarında yer alan eserlerin taslak durumundaki küçük örneği” olarak tanımlanmıştır (URL-1). Benzer bir şekilde minyatür kelimesi de Fransızca’daki ‘’miniature’’ kelimesinden Türkçeye geçiş yapmıştır (URL-2). Türk Dil Kurumu Sözlüğüne göre ‘’bir şeyin küçük ölçekte kopyası veya benzeri’’ anlamına gelmektedir (URL-3). Maket ve minyatür farklı tanımlamalara sahip gibi görünse de temsil anlamı açısından aynı şeyleri ifade etmektedir. Bu kavramlar toplumda az kullanılan nesneler olarak düşünülse de başka bir açıdan değerlendirildiğinde, her alanda karşımıza çıkan bir kullanım hacmine sahip olduğu görülmektedir. Bir müze veya oyuncakçı, maketler ve minyatürler ile dolu sunum mekânlarıdır. Gündelik hayatımızda kullandığımız nesnelerin küçültülmüş halleri ile oyuncaklar ve biblolar, tarihi simgelerin yansıtıldığı objeler ve sanat eserleri birer temsili ifade etmektedir (URL-4). Bu bakış açısı ile maketlerin sadece mimari değil, diğer disiplinler aracılığı ile toplum içerisinde önemli yer edinmiş bir temsil olduğu söylenebilmektedir.